‘ओलीबा’ देखि ‘एक्लो ओली’ सम्मको यात्रा, अबको एमाले ओलीसहित कि रहित ?

काठमाडौं : ओली बा आइ लभ्युको रोमान्सबाट सुरु भएको एकाधिकारवादी चिन्तन अन्ततः पार्टीभित्रैबाट ओली रहित पुनर्गठनको बलियो दबाबसम्म आइपुगेको छ।

हिजोका सारथिहरू नै टाढिएर इतिहासकै रक्षात्मक अवस्थामा पुगेको एमालेका लागि पुरानै अनुहार र कार्यशैली बोकेर जनतामा जानु थप क्षति आत्मसात गर्नु मात्र हुनेछ । अब एमालेको बाटो के होला ? ओलीकै निरन्तरता कि नयाँ इतिहास ? यो बहस समाधानका लागि एमाले आन्तरिक छलफलमा छ । तर, अवस्था पेचिलो बन्दै गएको छ ।

कुनै बेला केपी शर्मा ओलीले सार्वजनिक भाषणहरुमा अति नै प्रयोग गर्ने शब्द थियो ओलीबिनाको एमाले र एमालेबिनाको देश कसैले कल्पना नगरे हुन्छ । तर समय सधैं उस्तै र अनुकुल कहाँ हुन्छ र । अहिले उनै ओलीलाई बाहिर राखेर एमाले पुनर्गठनको आवाज बलियो बनिरहेको छ । अनि यो आवाज उठाउनेहरु ओलीकै प्रिय पात्रहरु नै छन् ।

प्रतिनिधिसभामा २५ सीटसहित तेस्रो तर कमजोर उपस्थितिमा रहेको नेकपा एमाले यतिबेला इतिहासकै विशिष्ट र रोचक मोडमा छ। पार्टी भित्रभित्रै पुनर्गठनको बहस र अभियान सुरु भएको छ। यस बहसको केन्द्रमा एउटै प्रश्न छ

(आगामी एमाले केपी शर्मा ओली सहित कि रहित ?)

एक दशकभन्दा बढी समयदेखि एमालेको नीति, विचार र नेतृत्वको पर्याय बनेका ओली र एमालेको यो अन्तरद्वन्द्वलाई बुझ्न उहाँको उदयदेखि वर्तमान रक्षात्मक अवस्थासम्मको यात्रा हेर्नुपर्छ।

१. ओलीको उदय र ओलीबा आइलभ्युको स्वर्ण युग (२०७०–२०७७)

२०७० सालको दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनपछि एमालेभित्र केपी शर्मा ओलीको उदय तीव्र गतिमा भयो। २०७१ को नवौँ महाधिवेशनमा माधवकुमार नेपाललाई पराजित गर्दै ओली पार्टी अध्यक्ष बन्नुभयो।

राष्ट्रवाद र लोकप्रियता:

(२०७२ को भारतीय नाकाबन्दीविरुद्ध ओलीले लिएको अडानले उहाँलाई राष्ट्रिय नायक बनायो।

२०७४ को निर्वाचनमा माओवादीसँग गठबन्धन गरेर एमाले देशकै ठूलो शक्ति बन्यो। झन्डै दुई-तिहाइ बहुमतको सरकारको नेतृत्व गर्दै गर्दा ओली पार्टीभित्र देवत्वकरणको तहमा पुग्नुभयो।)

पार्टी कार्यक्रमका सभाहलहरूमा ओलीबा आइलभ्यु का नारा गुन्जिए। ओलीको इच्छा नै पार्टीको कानुन बन्यो। ओलीको बोलीलाई बेद र निर्देशनलाई कानुन भन्नेहरु उत्ताउला देखिन थाले । अनि ओली अहंकारको शिकार बन्न थाल्नुभयो । अर्थात् सत्ताले दिएको शक्तिलाई अहंकारमा बदल्ने कोशिस उहाँ र उहाँका आसेपासेले गरिनै रहे ।

२. विघटन, अहंकार र रक्षात्मक अवस्थाको सुरुवात

शक्ति र संसद्को गणितले उब्जाएको अहंकार नै ओलीका लागि प्रत्युत्पादक बन्यो। दुई–दुई पटक संसद् विघटन गर्ने उहाँको निर्णय, सर्वोच्च अदालतको फैसला, र पार्टीभित्रको आन्तरिक व्यवस्थापन मिलाउन नसक्दा एमाले इतिहासकै ठूलो संकटमा फस्यो।

कम्युनिस्ट ब्रान्डको विभाजन:

२०७४ को त्यो अपार जनमतको मात लाग्दा तत्कालीन नेकपा सग्लो रहेन, अनि एमाले पनि फुट्यो। माधव नेपालले नयाँ पार्टी खोल्नुभयो।

शक्ति सङ्कुचन:

सातै प्रदेशका सरकार र केन्द्रको सत्ता एकैपटक गुम्दा एमाले रक्षात्मक अवस्थामा पुग्यो। २०८१/२०८२ सालतिर आइपुग्दा एमाले सत्ताको खेलमा निर्णायक जस्तो देखिए पनि वैचारिक र साङ्गठनिक रूपमा इतिहासकै कमजोर जगमा उभिन पुग्यो।

३. ‘ओलीबा’ देखि ‘एक्लो ओली’ सम्मको यात्रा

कुनै समय ओलीको वरिपरि चाकडीबाज र शक्तिशाली नेताहरूको ठूलो घेरा थियो। तर, समय बदलिएको छ।

(हिजोका संकटका सारथिहरू जस्तै ईश्वर पोखरेल, शंकर पोखरेल, विष्णु पौडेल आ-आफ्नै राजनीतिक भविष्य र आन्तरिक शक्ति संघर्षमा छन्। )

कुनैबेला ओली कमजोर हुँदा साथ दिएकाहरु ओलीकै कारण पाटीबाट बाहिरिए । कतिसम्म भने २०७० सालको संसदीय दलको चुनावमा ओलीलाई काठमाडौंबाट एक मत मात्रै आउँदा मत दिने नेताको एमाले बहिर्गमन कारुणिक छ । अर्थात् रामवीर मानन्धरको बहिर्गमन ।

माधव नेपाल समूह छाडेर एमालेमै बसेका १० बुँदे पक्षधर नेताहरू भीम रावल, घनश्याम भुसाल आदिलाई पाखा लगाउँदा पार्टीको वैचारिक धार कमजोर भयो। फलतः बा भन्दै देवत्वकरण गरिएका ओली आज पार्टीभित्र रणनीतिक रूपमा एक्लो महसुस गर्ने अवस्थामा हुनुहुन्छ ।

४. विद्या भण्डारीको इन्ट्री र सदस्यता खोस्ने तहको विवाद

एमाले पुनर्गठन अभियानको सबैभन्दा ठूलो कम्पन तत्कालीन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको सक्रिय राजनीतिमा फर्कने तयारीले ल्याएको हो। शीतल निवासबाट बाहिरिएपछि भण्डारीले एमालेका असन्तुष्ट र पुराना नेताहरूलाई समेटेर समानान्तर गतिविधि बढाएको बुझाइ ओली गुटको थियो । ओली पक्ष भण्डारीको यो सक्रियताबाट यति त्रसित भयो कि पार्टीको नीतिविपरीत गतिविधि गरेमा सक्रिय सदस्यता समेत खोस्न सकिने सम्मका चेतावनी र आन्तरिक सर्कुलरहरू जारी गरिए। जसले एमालेभित्रको अन्तरद्वन्द्व सतहमै छताछुल्ल पारिदियो।

अब ओलीसहित कि ओलीमुक्त एमाले ?

(एमालेभित्र जारी पुनर्गठन अभियानले मुख्यत: दुईवटा धारलाई अगाडि सारेको छ ।

ओली ‘सहित’ को धार: ओली पक्षधरहरू अझै पनि ओलीको विकल्प नभएको र उहाँबिना एमालेको अस्तित्व सङ्कटमा पर्ने दाबी गर्छन्। उनीहरू ओलीकै नेतृत्वमा पार्टी सुदृढीकरण गर्न चाहन्छन् ।)

ओली ‘रहित’ वा विकल्पको धार: असन्तुष्ट र भण्डारी निकट मानिने नेताहरू ओलीको एकलौटी र अधिनायकवादी शैलीले पार्टी सिद्धिएको निष्कर्षमा छन्। उनीहरू ओलीलाई सम्मानजनक बहिर्गमन गराएर नयाँ नेतृत्व र विचारसहितको एमाले पुनर्गठन गर्न चाहन्छन्।

ओलीबा आइलभ्युको रोमान्सबाट सुरु भएको ओलीको बलियो एकाधिकार आज रक्षात्मक अवस्थामा पुगेर टुङ्गिएको छ। अबको एमालेले ओलीको विरासतलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छ र विद्या भण्डारीको शक्तिलाई कसरी समायोजन गर्छ, त्यसैले आगामी एमालेको भविष्य र स्वरूप तय गर्नेछ। अहिले यत्ति भन्न सकिन्छ यही अवस्थामा र यही अनुहार बोकेर जनताबीच जाँदा एमालेलाई जनमत होइन थप क्षति पुग्नेछ । यो स्वयं एमालेका ओली बाहेकका सबैले भनिनैरहेका छन् ।